Zoeken

Thomas Merton PDF Afdrukken E-mailadres

 

Henk Blommestijn en Riet Hoogerwerf, Thomas Merton. Een levenlang om geboren te worden. Mediteren met Thomas Merton (Zoetermeer 2001)

In dit boek hebben de samenstellers meditatieve teksten van Thomas Merton (1912-1968) bij elkaar gebracht. Hij wordt gezien als een van de belangrijkste spirituele meesters die de twintigste eeuw heeft voortgebracht. Met de toenemende belangstelling voor spiritualiteit, ook voor de spiritualiteit van de mystieke weg, blijkt er ook opnieuw belangstelling voor Merton te bestaan. Deze uitgave is slechts een van de recente heruitgaven van zijn werk.

Geboren uit een anglicaanse vader en een moeder die tot de Quakers behoorde, groeide hij desondanks op in een religieus niemandsland. Aangrijpend en boeiend schreef hij daarover in zijn autobiografie, Louteringsberg, onlangs opnieuw vertaald en uitgegeven. Een zwervend en eenzaam bestaan, zo zag zijn jeugd eruit. Zijn moeder overleed toen hij zes jaar was, zijn vader tien jaar later. Ondertussen woonde hij in Spanje, Engeland, en in de Verenigde Staten. Tijdens een verblijf in Italië wordt hij geraakt door een Christus. Dit bracht langzamerhand een religieuze ommekeer in hem te weeg, en uiteindelijk werd hij in 1941 postulant in een trappistenklooster. In 1949 werd hij tot priester gewijd. Hij kende een diep verlangen om een contemplatief leven te leiden. Daarbij wist hij zich aangesproken door de apofatische traditie. Daarmee wordt bedoeld dat men streeft naar een eenheid met God die alle kennis en emotie te boven gaat. Hier lag ook het verbindende element met het Zen-Boeddhisme, waarover hij enkele boeken schreef. Voor Merton was het zen-boeddhisme een instrument om dichter bij de door hem geliefde apofatische traditie te kunnen komen. Deze traditie vergt eigenlijk een kluizenaarsbestaan. Maar mede als gevolg van het grote succes van zijn autobiografie raakte hij in correspondentie met talloos velen over de hele wereld. Bovendien keerde hij zich al vroeg tegen de Koude Oorlog, en, later, tegen de Vietnam-oorlog. Zijn contemplatief leven leidde niet tot een zich afkeren van de wereld, maar tot een nieuwe openheid en liefde voor de wereld. Hij stierf in 1968, waarschijnlijk als gevolg van kortsluiting in een stekker, toen hij als gastspreker aanwezig was op een congres voor oosterse en westerse monniken.

In deze bundel is een aantal meditaties uit verschillende boeken van Merton samengebracht. Ze zijn gegroepeerd in vier hoofdstukken: ‘Licht en duisternis’, ‘Geroepen om te zijn’, ‘De weg van de liefde’, en ‘Zien wat is’. Het mijmerende en bespiegelende karakter ervan maken ze ongeschikt om in één ruk uit te lezen. Ze nodigen uit om hem op zijn bespiegelende weg te volgen en dat stapje voor stapje te doen.

Aan deze selectie is een inleiding over Merton toegevoegd. Wat mij betreft had die wat uitvoeriger mogen zijn. Maar zwaarder woog me het gemis aan een inleiding over het contemplatieve leven en de mystieke weg. Tenminste, als dit boekje bedoeld is als kennismaking met Merton, en dat neem ik eigenlijk aan. Immers, wie zelf deel heeft aan de mystieke weg heeft zich ongetwijfeld al beziggehouden met Merton. Voor die lezer is een selectie als deze ook zonder inleiding een aanwinst als hij nog niets van Merton in zijn boekenkast heeft staan. De onwetende lezer wordt echter min of meer pardoes in het diepe gegooid, en soms is dat wel erg diep. Wie zelf geen deel heeft aan de mystieke weg, wie het contemplatieve leven niet kent, zou in al deze mijmeringen wel eens kunnen verdrinken. Waar ligt de bron van deze bespiegelingen? Hoe zal ik dit boekje lezen? Wat zegt deze mens nu eigenlijk? Hoe zal ik het gebruiken? De mystieke weg is niet zonder meer toegankelijk, een klein beetje hulp was misschien op zijn plaats geweest.

En daarmee kom ik aan een tweede kanttekening. Want de lezer wordt de laatste jaren overspoeld met een keur aan boeken uit de mystieke traditie. Ongetwijfeld mogen we daarin een reactie zien op de ontwikkelingen in cultuur en samenleving. Wij zijn ‘aan het einde van ons Latijn gekomen’. De economische groei was de laatste jaren onvoorstelbaar, en dat geldt ook de technologische ontwikkeling. En toch staan we voor ons besef met lege handen, een besef dat nu, na 11 september, des te zwaarder weegt. We zijn door dit alles niet beter in staat om mens te zijn met elkaar, we zijn juist veel kwetsbaarder geworden voor de donkere kant van ‘onze ziel’, voor het ‘valse zelf’. Vandaar die eindeloze reeks boeken uit de mystieke traditie. Maar uiteindelijk leert men die met lezen alleen niet kennen, en met lezen alleen zal men ook Merton niet echt begrijpen. Ook op dit punt had een inleiding over de comtemplatieve traditie goede diensten kunnen bewijzen, zeker als de lezer op weg geholpen zou worden om heel concreet zelf die weg te kunnen gaan.

Overigens neemt dit niet weg dat ik deze uitgave van harte verwelkom. De kerkelijke traditie heeft ook de moderne, zoekende mens veel te zeggen.

 

Maarten Aalders