Zoeken

De os en de ezel PDF Afdrukken E-mailadres

Column voor Rotary Minerva d.d. 18 december 2006

 

Goede vrienden en vriendinnen,

Toen ik bij enkele clubgenoten van onverdacht rooms-katholieke huize informeerde of zij vanavond voor een kerststal konden zorgen, bleek dat minder eenvoudig dan ik aanvankelijk dacht. Een van hen sprak zelfs openlijke de angst uit dat ik, als nazaat van de dappere beeldenstormers, de neiging zou voelen opkomen ook hun navolger te worden, en dat ik van zijn kostbare kleinoden dus geen spaan zou heel laten.

Welnu, laat ik hen en u gerust stellen: er is geen haar op mijn hoofd die er aan denkt deze beeldjes te vernietigen. Integendeel. Ik verheug me in de toenemende populariteit van dit decor. Dat zal u wellicht verbazen, en het zal sommigen van u wellicht teleurstellen of zelfs verontrusten dat ik me kan verlustigen aan dit soort roomse dwaasheden. Maar ik doe het toch, en leg daarvan gaarne verantwoording af in uw midden door een godsdiensthistorisch exposé te geven over de herkomst van de os en de ezel.

De kerststal, zo wil de elektronische overlevering, werd voor het eerst gebruikt door Sint Franciscus. U weet wel, de koopmanszoon die na een avontuurlijk, wellustig, verkwistend en dus boeiend leven hardhandig bekeerd raakte. De rijke jongeling die al zijn geld aan de armen gaf en al bedelend door het leven trok, gevolgd door een steeds groter schare aanhangers. Een charismatisch prediker, wonderdoener, een man van gebed, een criticaster van de kerk, en profeet, een plaag voor de kerkelijke hoogwaardigheidsbekleders.

Het is deze Fransciscus geweest die, om zijn prediking kracht bij te zeggen, gebruik maakte van een tableau vivant dat de heilige familie in de kerststal voorstelde. Daarmee bracht hij het geboorteverhaal zo dicht als maar mogelijk was bij de mensen. Het schijnt dat het onderwijs tegenwoordig opnieuw heeft ontdekt dat een beetje aanschouwelijkheid de boodschap beter doet overkomen. En een beetje manager komt tegenwoordig met zijn power point presentatie naar zijn Rotaryclub. Een plaatje bij een praatje, om de menselijke beperkingen tegemoet te komen. Franciscus wist daar al van. En zo zijn we aan de kerststal gekomen. Maar hoe kwam hij er aan?

De drie koningen, nu, dat is duidelijk. Het mogen dan astrologen zijn geweest, magiërs, maar we komen hen tenminste in de bijbel tegen. Drie vertegenwoordigers van de toentertijd bekende werelddelen komen om het kind in de kribbe te aanbidden.

Lastiger wordt het dat  heilig evangelie niet spreekt over een stal waarin het kindeke Jezus werd geboren. Het enige woord dat aan een stal doet denken, is het woord ‘kribbe’, of: voederbak. Het ging, zo wil overlevering uit de 2e eeuw, om een voederbak in een grot, uitgehouwen in de rotsen. Maar met een beetje vrome fantasie en goede wil komen we wel bij een stal uit.

Maar de os en de ezel, waar komen die in Godsnaam vandaan? Daarmee is Franciscus natuurlijk het protestantse boekje te buiten gegaan. Het protestantse boekje wil niets van al die vrome fantasie hebben en zegt: De Schrift alleen! Alleen wat in de Schrift staat wil ik geloven. Maar protestanten zijn, zoals wel eens vaker het geval is, te snel met hun oordeel.

Want is Fransciscus werkelijk de Schrift te buiten gegaan? Heeft Franciscus zich uitgeleefd in de schier onbegrensde kerkelijke fantasieën uit zijn dagen? Was het soms zijn dierenliefde die hem de os en de ezel deed uitnodigingen? Nee. Franciscus heeft de os en de ezel geleend uit een apocrief evangelie uit de 8e  eeuw. Daar lezen we de dat de os en de ezel gekomen waren om het kind te aanbidden. En deze schrijver wist heel goed dat de os en de ezel uit de Tenach aan komen wandelen. Bij de profeet Jesaja vandaan, die zegt: een rund kent zijn eigenaar, een ezel de krib van zijn meester, maar mijn volk heeft geen inzicht.

Toen Franciscus deze os en deze ezel neerzette in zijn kerststal, vormde dat een aanklacht tegen de kerk van zijn dagen. Zelfs zo’n stomme os kent zijn meester! En steeds als in onze dagen de os en de ezel hun plaats in de kerststal innemen, hoop ik dat er iemand is die zal vertellen wat ze werkelijk willen zeggen. Als wij hier staan, wij, een stom rund, een bokkige ezel, als wij hier staan bij die kribbe, waarom sta jij hier dan niet?

Goede vrienden, het zij verre van mij om een poging te doen u allen te bekeren. Wat ik u heb gegeven is een godsdiensthistorisch exposé over de herkomst van de os en de ezel. Meer was niet mijn bedoeling. En mijn katholieke vrienden kunnen er zeker van zijn dat ik niet degene ben die deze os en deze ezel een kopje kleiner zal maken. Daarvoor is hun boodschap me toch iets te dierbaar. Ik wens u allen smakelijk eten.

 

MJA

18/12/06